گالری عکس برای سفر در زمان: از شکوه برلین 1912 تا روایت های نایاب مجلات
به گزارش مجله معلمی، تاریخ، تنها در کتاب های رسمی و خشک کلاسیک خلاصه نمی گردد. گاهی واقعی ترین روایت های تاریخی را باید در میان صفحات زرد و غبارگرفته نشریات قدیمی، لابلای آگهی های تجاری، یا در حاشیه گزارش های اجتماعی جستجو کرد. در این مقاله جامع، ما مجموعه ای از نایاب ترین لحظات ثبت شده در قرن بیستم را گردآوری نموده ایم؛ از تصاویر مجله لایف که نبض دنیا را می گرفت تا صفحات جادویی نشریه خواندنیها که آینه تمام نمای جامعه ایران در دهه 20 بود.
1. زنان و عکاسی در سپیده دم مدرنیسم: برلین 1912
پیش از آنکه شعله های جنگ جهانی اول اروپا را به کام آتش بکشد، برلین کانون تپنده هنر، صنعت و نوآوری بود. تصویری که از یک زن عکاس در سال 1912 در برلین به جا مانده، تنها یک عکس ساده نیست؛ بلکه نمادی از یک گسست تاریخی از سنت به مدرنیته است. در دورانی که تجهیزات عکاسی بسیار سنگین و کار با مواد شیمیایی ظهور و چاپ نیازمند دانش فنی پیچیده ای بود، حضور یک زن در این قامت نشان دهنده تغییر نقش های اجتماعی در آلمان پیشرو است. این تصویر به ما می گوید که حتی پیش از شروع قرن پرآشوب، زنان در حال تسخیر عرصه هایی بودند که پیش تر مردانه تلقی می شد.
2. هالیوود و سیاست بین الملل در آینه مجله لایف (ژانویه 1972)
مجله لایف (LIFE) برای دهه ها معتبرترین ویترین فتوژورنالیسم جهان بود. ورق زدن شماره ژانویه 1972 این مجله، ما را با دو وجه متفاوت از قدرت (هنر و سیاست) روبرو می نماید.
جان وین: اسطوره ای بر تارک سینمای وسترن
تصویر جان وین بر جلد مجله لایف در این سال، یادآور دوران طلایی سینمای کلاسیک است. وین که در آن موقع به نمادی از سرسختی و مردانگی آمریکایی تبدیل شده بود، همچنان قدرت جذب مخاطب جهانی را داشت. این مقاله به آنالیز جایگاه او در صنعت سینما و تاثیرگذاری فرهنگی اش بر نسل های مختلف می پردازد.
تولد یک اتحاد: ضیافت شیخ زاید بن سلطان
در همان ایام، در کناره خلیج فارس، واقعه ای در جریان بود که جغرافیای سیاسی منطقه را تغییر داد. گزارش تصویری لایف از مهمانی بزرگ شیخ زاید بن سلطان برای اتحاد امارات و پیوندش با 5 امیرنشین دیگر، سندی تاریخی از لحظه شکل گیری یکی از قطب های مالی معاصر است. این ضیافت، نه فقط یک مراسم تشریفاتی، بلکه نقطه شروع یک تحول استراتژیک در منطقه بود.
3. عصر طلایی نشریه خواندنیها: آذر 1328
نشریه خواندنیها به مدیریت علی اصغر امیرانی، یکی از خلاقانه ترین مطبوعات تاریخ ایران بود. این نشریه در آذرماه 1328، مجموعه ای از مطالب را منتشر کرد که امروز هر کدام از آن ها یک گنجینه مردم شناسی محسوب می شوند.
ذبیح الله منصوری و ترویج دانش عمومی
نام ذبیح الله منصوری با ترجمه های تاریخی-تخیلی گره خورده است، اما او در مقام یک ژورنالیست، نقش مهمی در انتقال دانش به زبان ساده داشت. مقاله او درباره ذره بین های امروزی در این شماره، نشان دهنده کوشش مطبوعات برای آشنا کردن جامعه ایرانی با پیشرفت های تکنولوژیک غرب بود. در کنار این، مطالب علمی دیگری چون گوشی که صدای همه جهان را می شنود، خبر از نزدیک شدن عصر ارتباطات جهانی می داد.
مدیریت رسانه در ابعاد جهانی
یکی از مطالب قابل تامل در این شماره، گزارشی با عنوان بزرگ ترین روزنامه جهان چگونه اداره می گردد است. این مطلب نشان می دهد که جامعه مطبوعاتی ایران در اواخر دهه 20، در پی الگوبرداری از استانداردهای حرفه ای جهانی و درک ساختارهای غول های رسانه ای بود.
4. سایه سنگین جنگ جهانی بر سر ایران (شهریور 1320 تا 1328)
ایران علیرغم اعلام بی طرفی، از ترکش های جنگ جهانی دوم در امان نماند. آرشیو خواندنیها در این سال ها سرشار از روایت های اضطراب و بقا است.
اضطراب در آسمان طهران
گزارش های شهریور 1320 و ترس مردم از بمباران های هوایی، تصویری عریان از بی پناهی یک ملت در برابر قدرت های بزرگ را نشان می دهد. این ترس، نه تنها در اخبار، بلکه در لایه های زیرین زندگی روزمره مردم نیز رسوخ نموده بود. عکسی با عنوان سربازانی که در سبد زندگی می نمایند (آبان 1328)، پیامدهای انسانی و فقر ناشی از سال های اشغال و جنگ را به شکلی تکان دهنده به تصویر می کشد.
معمای میدان سپه و فتوحات آلمان
یکی از جنجالی ترین مقالات این دوره، تحلیلی است بر این سوال: چرا مردم تهران در میدان سپه برای فتوحات آلمان دست می زنند؟. این مقاله به ریشه یابی گرایش های سیاسی مردم در آن موقع می پردازد. بسیاری از تحلیل گران معتقدند این رفتار نه از سر علاقه به نازیسم، بلکه نوعی واکنش ضداستعماری نسبت به حضور نیروهای اشغالگر دیگر در ایران بود.
5. نوستالژی تبلیغات و سبک زندگی ایرانی
تبلیغات قدیمی، برترین نشانگر تغییر ذائقه و قدرت خرید جامعه هستند. در آذر 1328، صفحات خواندنیها شاهد حضور برندهایی بود که نماد مدرنیته خانگی محسوب می شدند.
- رادیو زنیط و لافایت: در آن سال ها رادیو جادویی ترین وسیله هر خانه بود. رادیو زنیط (که با ت دسته دار نوشته می شد) و رادیو لافایت، رقابت شدیدی برای تسخیر بازارهای ایران داشتند.
- قلم مون بلان: تبلیغ این قلم نشان دهنده اهمیت یافتن کتابت و سواد در میان طبقه میانه رو به رشد ایران است.
- بخاری کلمن: عبور از عصر کرسی به عصر بخاری های مدرن، انقلابی در رفاه خانگی ایرانیان بود که در آگهی های سال 1328 به وضوح دیده می گردد.
6. حکایات ناصرالدین شاه و جادوی فرنگ
حتی دهه ها پس از ترور ناصرالدین شاه، حکایات او همچنان در مطبوعات دهه 20 خریدار داشت. مطالبی چون اگر ناصرالدین شاه یک جلیقه دیگر به تن داشت به آنالیز نقش تصادف در تاریخ می پردازند. بعلاوه، ماجرای تغییر ظاهر او و صورت تراشیده شاه پس از سفر به فرنگ، نشان دهنده اولین جرقه های تغییرات فرهنگی در دربار و تاثیر پذیری حاکمان ایرانی از مظاهر تمدن اروپایی است.
7. شیدایی برای ستارگان و داستان های عجیب
سینما در دهه 20 و 30، فراتر از یک تفریح، یک فرهنگ بود. یکی از مقالات تاریخی جالب این مجموعه، ماجرای نویسنده ایرانی است که به خاطر گرتا گاربو، ستاره افسانه ای سینما، کارش به زندان شهربانی کشید. این روایت های پرکشش نشان می دهند که چگونه قهرمانان پرده نقره ای، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و در فکر و قلب مخاطب ایرانی نفوذ نموده بودند.
8. زنان پیشرو: پزشک بانوی ایرانی در شیکاگو (1948)
در دورانی که دسترسی به تحصیلات عالی برای بسیاری سخت بود، انتشار خبر موفقیت یک بانوی پزشک ایرانی به عنوان متخصص زنان و بچه ها در شیکاگو، موجی از غرور ملی را به همراه داشت. این مطلب که در سال 1948 منتشر شده، نشان دهنده توانمندی و حضور بین المللی نخبگان ایرانی، فارغ از محدودیت های زمانی و مکانی است.
نتیجه گیری: چرا این عکس ها اهمیت دارد؟
تجمیع این پست های پراکنده در یک کالبد واحد، به ما اجازه می دهد تا پیوستگی تاریخ را درک کنیم. از زنی عکاس در برلین 1912 تا تبلیغ بخاری کلمن در طهران 1328، همگی قطعات یک پازل بزرگ هستند که مسیر حرکت بشر به سوی آینده را نشان می دهند. ما با مرور این تصاویر و تیترها، نه تنها گذشته را می خوانیم، بلکه ریشه های امروزمان را نیز بازشناسی می کنیم.
زنی عکاس در برلین سال 1912
مجله لایف - ژانویه 1972- جان وین
مهمانی شیخ زاهد بن سلطان برای اتحاد امارات و پیوندش با 5 امیرنشین دیگر کناره خلیج فارس - ژانویه 1972 - مجله لایف
تبلیغ رادیو لافایت - نشریه خواندنیها - آذر 1328
تبلیغ قدیمی - آذر 1328- قلم مون بلان - مجله خواندنیها
مقاله علمی ذبیح الله منصوری در نشریه خواندنیها - آذر 1328 - ذره بین های امروزی …
شهریور 1320 - ترس مردم از بمباران های هوایی - نشریه خواندنیها
پیامدهای جنگ جهانی - آبان 1328 - سربازانی که در سبد زندگی می نمایند - مجله خواندنیها
آبان 1328- مقاله - چرا مردم تهران در میدان سپه برای فتوحات آلمان دست می زنند؟!
گوشی که صدای همه جهان را می شنود / مقاله قدیمی / خواندنیها / آبان 1328
بزرگ ترین روزنامه جهان چگونه اداره می گردد / مطلب قدیمی -خواندنیها- آبان 1328
تبلیغ قدیمی بخاری کلمن - سال 1328
عکس قدیمی - سال 1948- مجله خواندنیها - پزشک بانوی ایرانی - متخصص زنان و بچه ها در شیکاگو
به خاطر گرتا گاربو یک نویسنده ایرانی به زندان شهربانی افتاد! (مقاله تاریخی)
تبلیغ قدیمی رادیو - رادیو زنیط (با ت دسته دار!)
گراند هتل قزوین - شهریور 1320 - افسران روس و انگلیسی در دیدار با هم
خواندنیها - شهریور 1320دیدار افسران روسی و انگلیسی در خاک ایران!
اگر نصر الدین شاه یک جلیقه دیگر به تن داشت …
صورت تراشیده ناصر الدین شاه پس از سفر به فرنگ
منبع: نشریه خواندنیها - شهریور 1338
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران